NASA, Mars keşif aracı Perseverance’a gezegende konumunu tam olarak belirleyebilme yeteneği kazandırdı. Artık araç, Dünya’dan talimat beklemeden kendi konumunu hesaplayabiliyor. Dolayısıyla araç, Mars için özel bir GPS sistemi kazanmış oldu. Bilindiği üzere Mars’ta Dünya’daki gibi bir uydu navigasyon ağı bulunmuyor. Bu nedenle Perseverance ve önceki Mars görevleri, konumlarını belirlemek için genellikle araç üzerindeki sensörler, kameralar, yörüngedeki uydulardan alınan görüntüler ve Dünya’daki görev ekiplerinin yönlendirmelerine bağımlıydı.
2021 Şubat’ında Jezero Krateri’ne iniş yapan Perseverance, hareket ederken konumunu genellikle geçtiği arazideki jeolojik özellikleri analiz ederek ve tekerlek kaymalarını hesaplayarak tahmin ediyordu. Ancak küçük hatalar zamanla birikiyor ve uzun sürüşlerde aracın konumunu 35 metreye kadar yanlış belirlemesine yol açabiliyordu. Bu durumda Perseverance, tehlikeli bir araziye yaklaşabileceğini düşünerek Dünya’dan onay bekleyip durabiliyordu.
Mars ile Dünya arasındaki ortalama mesafe yaklaşık 225 milyon kilometre olduğundan iletişim gecikmeleri (24 dakika) gerçek zamanlı kontrolü imkansız kılıyor. Bu nedenle yönlendirme genellikle bir Mars günü veya daha uzun sürebiliyor.
Mars Global Localization ile yeni dönem
NASA’nın geliştirdiği Mars Global Localization yükseltmesi sayesinde Perseverance artık kendi panoramik görüntülerini yörüngeden alınan arazi haritalarıyla eşleştirebiliyor ve konumunu tam olarak hesaplayabiliyor. Bu sayede planlanan rotasını Dünya’dan onay beklemeden sürdürebiliyor.
NASA’ya göre araç üzerindeki algoritma karşılaştırmayı yaklaşık iki dakika içinde gerçekleştiriyor ve konumu 25 santimetre hassasiyetle belirleyebiliyor. Bu yetenek, Perseverance’ın her gün kat edebileceği mesafeyi artırıyor ve bilimsel keşif kapasitesini genişletiyor.
Ekip, teknolojiyi 2023’te geliştirmeye başladı ve algoritmayı önceki 264 gezgin durağının görüntüleriyle test etti. Her testte yazılım, aracın konumunu doğru şekilde belirledi. Sistem, Şubat başında ve geçtiğimiz hafta rutin operasyonlar sırasında başarıyla kullanıldı.
Geliştirilen algoritma ise başlangıçta Ingenuity Mars Helikopteri ile iletişim için kullanılan Helicopter Base Station (HBS) üzerindeki güçlü işlemcide çalışıyor ve karşılaştırmayı yalnızca iki dakikada tamamlıyor.
Bu işlemci, 2010’lu yılların akıllı telefonlarında kullanılan Snapdragon 801’den başkası değil ve Perseverance’ın iki ana bilgisayarına göre 100 kat daha hızlı. Zorlu Mars ortamında güvenilirliği sağlamak için algoritma HBS üzerinde birkaç kez çalıştırılıyor ve rover’ın ana bilgisayarları sonuçları doğruluyor. Bu arada Ingenuity helikopteri 2024’ün başında bir kaza yaşamış ve görevinin sonuna gelmişti.
Perseverance’ın özel GPS sistemi, kısa süre önce üretken yapay zeka ile yapılan rota planlama testinin hemen ardından devreye alındı. AI yazılımı, insan operatörlerin kullandığı görüntü ve arazi verilerini analiz ederek tehlikeleri tespit ediyor ve güvenli bir rota oluşturuyor. Her iki sistem de Perseverance’ın daha hızlı, daha uzun ve daha güvenli bir şekilde keşif yapmasına olanak tanıyacak.
